Sayt necə yığılır: veb saytın yığılması mərhələləri, müddəti və kim nə edir

Sayt necə yığılır sualının qısa cavabı belədir: hər veb sayt, kiçik və ya böyük olmasından asılı olmayaraq, eyni ardıcıllıqla hazırlanır. İş tapşırıqdan (brifdən) başlayır, struktur, dizayn və proqramlaşdırmadan keçir, məzmun yerləşdirilib yoxlanandan sonra internetə çıxır. Vizit kart saytında bu mərhələlərin bəziləri bir neçə saata sığır, onlayn mağazada isə hər biri ayrıca vaxt tələb edir. Aşağıda saytların yığılmasını içəridən göstəririk: hansı mərhələdə nə baş verir, kim nə edir və sifarişçi kimi sizin üzərinizə hansı işlər düşür.

Sayt necə yığılır: mərhələlərin qısa xəritəsi

Komandalar mərhələləri fərqli adlandıra bilər, amma məntiq hər yerdə eynidir. Bir mərhələni bitirmədən növbətisinə keçmək mümkündür, lakin sonradan geri qayıtmaq adətən daha baha başa gəlir.

1. Brif: saytın məqsədi, auditoriyası və tələbləri yazılı şəkildə toplanır.
2. Struktur: hansı səhifələrin olacağı və onların bir-birinə necə bağlanacağı müəyyən edilir.
3. Prototip: səhifələrin rəngsiz, sxematik görünüşü hazırlanır.
4. Dizayn: rəng, şrift, şəkil və ümumi vizual üslub təsdiqlənir.
5. Ön tərəf: dizayn HTML, CSS və JavaScript koduna çevrilir.
6. Arxa tərəf və ya CMS: formalar, idarə paneli və verilənlər bazası qurulur.
7. Məzmun: mətnlər, şəkillər və əlaqə məlumatları yerləşdirilir.
8. Test: sayt telefonda, müxtəlif brauzerlərdə, sürət və formalar baxımından yoxlanır.
9. Yayım və dəstək: sayt öz domenində açılır, sonra müntəzəm yenilənir.

Sıfırdan sayt açmağın bütün yolunu, yəni ad seçimindən Google-a təqdimə qədər, sayt yaratmağın 8 addımı yazısında ayrıca izah etmişik. Bu yazı isə saytın özünün necə hazırlandığına fokuslanır.

Hazırlıq: brif, sayt xəritəsi və prototip

Saytın keyfiyyəti çox vaxt hələ bir sətir kod yazılmamışdan əvvəl müəyyənləşir. Hazırlıq mərhələsində verilən qərarlar sonrakı bütün işin istiqamətini təyin edir.

Brif

Brif sifarişçi ilə icraçı arasında ortaq anlaşmadır. Burada saytın nə üçün lazım olduğu (müraciət toplamaq, satış, məlumat vermək), kimə ünvanlandığı, hansı dillərdə açılacağı, bəyəndiyiniz və bəyənmədiyiniz nümunə saytlar, lazım olan funksiyalar (sifariş forması, onlayn ödəniş, rezervasiya) yazılır. Brif nə qədər konkret olsa, sonradan düzəliş bir o qədər az olur.

Sayt xəritəsi

Sayt xəritəsi səhifələrin siyahısı və onların iyerarxiyasıdır: ana səhifə, xidmətlər, haqqımızda, əlaqə və digər bölmələr. Hansı səhifələrin vacib olduğunu müəyyənləşdirməkdə kiçik biznes saytında mütləq olmalı səhifələr siyahısı kömək edə bilər. Menyunun quruluşu da elə bu mərhələdə təsdiqlənir.

Prototip

Prototip (ingiliscə wireframe) səhifənin sadə sxemidir: başlıq harada olacaq, düymə harada, forma harada. Rəng və şəkil olmadığı üçün diqqət yalnız məzmunun yerləşməsinə və ziyarətçinin saytdakı yoluna yönəlir. Prototipdə bir bloku yerindən oynatmaq bir neçə dəqiqəlik işdir, hazır dizaynda və ya kodda isə xeyli çətindir.

Dizayn və proqramlaşdırma

Prototip təsdiqlənəndən sonra dizayner vizual hissəni hazırlayır. Adətən əvvəlcə ana səhifənin dizaynı göstərilir, razılıq alındıqdan sonra eyni üslub daxili səhifələrə tətbiq olunur. Dizayn həm kompüter, həm də telefon ekranı üçün ayrıca düşünülməlidir, çünki saytı telefondan açan ziyarətçilər az olmayacaq.

Sonra iş proqramçıya keçir. Burada iki qat var:

• Ön tərəf (frontend): ziyarətçinin gördüyü hər şey. Dizayn HTML (quruluş), CSS (görünüş) və JavaScript (menyular, slayderlər, interaktiv elementlər) ilə koda çevrilir və müxtəlif ekran ölçülərinə uyğunlaşdırılır.
• Arxa tərəf (backend) və ya CMS: görünməyən hissə. Formaların e-poçta göndərilməsi, məhsul kataloqu, istifadəçi hesabları və idarə paneli burada qurulur. Bunun üçün ya hazır məzmun idarəetmə sistemi (məsələn, WordPress), ya da PHP, Laravel və ya Node.js ilə yazılmış xüsusi kod işlədilir.

Hansı yolun seçilməsi büdcədən, vaxtdan və gələcək planlardan asılıdır. Konstruktor, WordPress və kodla yazmağın üstünlüklərini sayt yaratmaq üçün proqram seçimi yazısında müqayisə etmişik. Sadə vizit kart saytında isə dizayn və proqramlaşdırma mərhələləri hazır şablonla əvəz oluna bilər: hər hostinq paketində pulsuz olan Saytım.az qurucusunda 2000-dən çox hazır dizayn var və kod bilmək tələb olunmur.

Məzmun, test və yayım

Ən çox gecikmə yaradan mərhələ məzmundur. Proqramçı saytı hazır vəziyyətə gətirir, amma mətnlər, fotolar və qiymətlər gəlməyəndə səhifələr boş qalır. Ona görə məzmunu dizaynla paralel hazırlamağa başlamaq ağıllı addımdır. Mətnləri özünüz yazacaqsınızsa, sayt üçün mətn yazmaq bələdçisi işi xeyli sürətləndirər.

Məzmun yerləşdiriləndən sonra test başlayır. Minimum yoxlama siyahısı belədir:

• sayt bir neçə telefonda və planşetdə düzgün görünürmü, menyu və düymələr barmaqla rahat basılırmı;
• səhifələr tez açılırmı, şəkillər lazımsız dərəcədə ağır deyilmi;
• hər forma göndərilirmi və müraciət həqiqətən sizin e-poçtunuza çatırmı;
• bütün linklər işləyirmi, boş və ya "tezliklə" yazılmış səhifə qalmayıbmı;
• mətnlərdə yazı səhvi, köhnə telefon nömrəsi və ya səhv ünvan varmı.

Testi canlı saytda deyil, ayrıca ünvanda aparmaq daha təhlükəsizdir. Məsələn, test.sirket.az kimi subdomen hostinq paketində əlavə ödənişsiz yaradılır. Hər şey qaydasında olanda sayt əsas domenə keçirilir, SSL sertifikatı aktivləşdirilir (Hostinq.az paketlərində Let's Encrypt sertifikatı pulsuzdur) və sayt Google-a təqdim olunur.

Yayımdan sonra: dəstək və yenilənmə

Sayt yayımlananda iş bitmir. CMS və plaginlər yenilənməli, formalar vaxtaşırı yoxlanmalı, məzmun aktual saxlanmalıdır. Bu işi kimin görəcəyini öncədən razılaşdırın: studiya aylıq dəstək verir, yoxsa saytı tam şəkildə sizə təhvil verir. Hər iki halda hostinq panelinə, saytın idarə panelinə və domen hesabına girişlər sizdə olmalıdır.

Ehtiyat nüsxəni də unutmayın. Hostinq.az paketlərində hər gecə ehtiyat nüsxə alınır, amma böyük dəyişiklikdən əvvəl saytın əlavə nüsxəsini özünüz də saxlasanız, daha rahat olarsınız.

Sayt yığmaq nə qədər vaxt aparır

Dəqiq müddət layihənin həcmindən, komandanın iş yükündən və ən çox da sifarişçinin cavab sürətindən asılıdır. Ümumi mənzərə belədir:

• Vizit kart sayt: bir neçə səhifə, hazır və ya sadə fərdi dizayn. Məzmun hazırdırsa, bir neçə gün kifayət edə bilər.
• Korporativ sayt: çoxlu səhifə, fərdi dizayn, bəzən bir neçə dil. Adətən bir neçə həftə çəkir.
• Onlayn mağaza: məhsul kataloqu, səbət, ödəniş və çatdırılma qaydaları. Ən uzun prosesdir, çünki həm proqramlaşdırma, həm də məhsulların daxil edilməsi çox iş tələb edir.
• Xüsusi veb tətbiq: şəxsi kabinet, inteqrasiyalar, mürəkkəb məntiq. Müddəti yalnız ətraflı brifdən sonra hesablamaq olar.

Müddəti ən çox uzadan amillər brifin yolda dəyişməsi, dizayn üzərində bitməyən düzəliş dövrələri və məzmunun gecikməsidir. Ona görə düzəliş sayını və hər mərhələnin təsdiq müddətini əvvəlcədən yazılı razılaşdırmaq faydalıdır.

Kim nə edir: komanda və sifarişçinin payı

Kiçik layihədə bir nəfər bir neçə rolu birləşdirə bilər, böyük layihədə isə hər rolu ayrıca mütəxəssis yerinə yetirir.

• Layihə meneceri: brifi toplayır, mərhələləri və müddətləri izləyir, sifarişçi ilə əlaqə saxlayır.
• Dizayner: prototipi və vizual dizaynı hazırlayır.
• Proqramçı: ön və arxa tərəfi yazır, CMS-i qurur, saytı serverə yerləşdirir.
• Məzmun müəllifi: mətnləri yazır və ya redaktə edir, səhifə başlıqlarını və təsvirlərini axtarış sistemləri üçün hazırlayır.
• Testçi: saytı müxtəlif cihazlarda yoxlayır. Kiçik komandalarda bu işi çox vaxt proqramçı özü görür.

Sifarişçinin, yəni sizin üzərinizə düşən işlər də az deyil:

1. aydın brif vermək və nümunə saytlar göstərmək;
2. mətn, loqo, foto, qiymət və əlaqə məlumatlarını vaxtında təqdim etmək;
3. prototipi və dizaynı razılaşdırılmış müddətdə təsdiqləmək;
4. domeni öz adınıza qeyd etdirmək və bütün girişləri saxlamaq;
5. yayımdan əvvəl saytı özünüz də sınaqdan keçirmək.

Studiya ilə danışığa başlamazdan əvvəl sayt sifarişindən əvvəl soruşmalı olduğunuz 12 sual siyahısına baxın: orada domen, mənbə kodu və təhvildən sonrakı dəstək kimi məqamlar ayrıca açılıb.

Tez-tez verilən suallar

Vizit kart sayt necə yığılır və nə qədər çəkir?

Vizit kart saytında mərhələlər eynidir, sadəcə daha yığcamdır: bir neçə səhifə, hazır və ya sadə dizayn, qısa test. Mətnlər və şəkillər hazırdırsa, iş bir neçə günə tamamlana bilər.

Proqramçı olmadan sayt yığmaq olarmı?

Sadə sayt üçün olar. Saytım.az sayt qurucusunda hazır dizayn seçib mətn və şəkilləri dəyişirsiniz, "Real önbaxış" düyməsi ilə saytı yayımlamadan yoxlayırsınız. Şəxsi kabinet, inteqrasiya kimi mürəkkəb funksiyalar lazımdırsa, proqramçısız keçinmək çətindir.

Dizayn təsdiqlənəndən sonra dəyişiklik etmək olarmı?

Olar, amma hər dəyişiklik sonrakı mərhələlərə də təsir edir. Proqramlaşdırma başlayandan sonra dizayn dəyişikliyi adətən əlavə vaxt və ödəniş tələb edir, ona görə böyük düzəlişləri prototip mərhələsində edin.

Hostinqi sayt hazır olandan sonra almaq olarmı?

Olar, amma test ünvanı və e-poçt üçün hostinqi əvvəlcədən almaq daha rahatdır. Sadə sayt üçün Ultra Ekonomik paketi kifayətdir. WordPress lazımdırsa, Ekonomik X1 və ya daha yuxarı paket seçin, çünki WordPress-in bir kliklə quraşdırılması bu paketlərdədir.

Saytın yığılmasına başlamazdan əvvəl ünvanı və serveri hazırlayın: layihənizə uyğun hostinq paketini seçin, sayt hazır olanda isə komanda ilə birlikdə yuxarıdakı test siyahısından keçin.