Veb sayt nədir: növləri, necə işləyir və biznesinizə hansı lazımdır

Veb sayt nədir sualının qısa cavabı belədir: internetdə öz ünvanı olan və brauzerdə açılan, bir-birinə linklərlə bağlı səhifələr toplusu. Hər saytın üç əsas tərkib hissəsi var: ünvan (domen), faylların saxlandığı server (hostinq) və ziyarətçinin gördüyü məzmun. Bu yazıda saytın necə açıldığını sadə dillə izah edir, veb saytların növlərini sadalayır və biznesinizə hansının lazım olduğunu müəyyən etməyə kömək edirik.

Sayt nədir: sadə tərif

Saytı küçədəki mağazaya bənzətmək olar. Domen mağazanın ünvanı və lövhəsidir, hostinq icarəyə götürdüyünüz sahədir, səhifələr isə içəridəki rəflərdir. Müştəri ünvanı yazır, qapıdan daxil olur və rəfləri gəzir: ana səhifədən xidmətlərə, oradan əlaqə səhifəsinə keçir. Mağaza bağlıdırsa və ya rəflər boşdursa, müştəri geri qayıtmır; saytda da eynilə.

Gündəlik dildə "veb sayt", "web sayt" və sadəcə "sayt" eyni anlayışı bildirir. "Veb" sözü World Wide Web ifadəsindən gəlir və internetdə bir-birinə linklərlə bağlanan səhifələr şəbəkəsini nəzərdə tutur. Yəni hər sayt bu böyük şəbəkənin bir hissəsidir və başqa saytlara link verə, onlardan link ala bilər.

Texniki baxımdan sayt HTML, CSS və JavaScript fayllarından, şəkillərdən və çox vaxt verilənlər bazasından ibarətdir. HTML səhifənin quruluşunu (başlıq, mətn, düymə), CSS görünüşünü (rəng, şrift, yerləşmə), JavaScript isə davranışını (menyunun açılması, formanın yoxlanması) müəyyən edir. Bunları bilmək məcburi deyil, amma sayt üzərində işləyəndə hansı hissənin nəyə cavabdeh olduğunu anlamaq faydalıdır.

Sayt necə açılır: domen, DNS, server və brauzer

Brauzerdə sirket.az yazıb Enter düyməsinə basanda göz qırpımında aşağıdakı zəncir işə düşür:

1. Domen: brauzer yazdığınız ünvanın hansı serverdə yerləşdiyini bilmir, ona görə bunu soruşur.
2. DNS: domen adlarını serverlərin IP ünvanlarına çevirən sistemdir, internetin telefon kitabçası kimi işləyir. O, sirket.az-ın hansı IP ünvanında olduğunu cavablandırır.
3. Server (hostinq): brauzer həmin ünvandakı serverə müraciət edir. Server saytın fayllarını göndərir, dinamik saytda isə səhifəni əvvəlcə verilənlər bazasındakı məlumatdan toplayır.
4. Brauzer: gələn HTML, CSS, JavaScript və şəkilləri birləşdirib sizə hazır səhifə kimi göstərir.

Ünvan https ilə başlayırsa, bu mübadilə SSL sertifikatı ilə şifrələnir və kənar şəxs ötürülən məlumatı oxuya bilmir. Zəncirin hər halqası haqqında daha ətraflı DNS-in necə işlədiyini izah edən yazıda oxuya bilərsiniz. Buradan əsas nəticə çıxır: saytın işləməsi üçün həm domen, həm də hostinq lazımdır, biri digərini əvəz etmir.

Veb saytların növləri

Saytlar istifadə olunan texnologiyaya görə yox, gördüyü işə görə fərqlənir. Ən çox rast gəlinən növlər bunlardır:

• Vizit kart sayt: bir və ya bir neçə səhifədən ibarət qısa təqdimat: kimsiniz, nə edirsiniz, sizinlə necə əlaqə saxlamaq olar. Usta, həkim, vəkil və kiçik xidmət biznesi üçün çox vaxt kifayətdir.
• Korporativ sayt: şirkətin tam təqdimatı: haqqımızda, xidmətlər, layihələr, komanda, xəbərlər, vakansiyalar. Tərəfdaş və müştəri üçün etibar mənbəyidir.
• Lendinq səhifə: bir məhsul, xidmət və ya kampaniya üçün tək səhifə. Məqsəd ziyarətçini bir hərəkətə, məsələn müraciət göndərməyə yönəltməkdir. Ətraflı məlumatı lendinq səhifənin necə qurulduğu haqqında yazıda tapa bilərsiniz.
• Onlayn mağaza: məhsul kataloqu, səbət, sifariş və onlayn ödəniş. Texniki baxımdan mürəkkəb növdür, çünki qiymət, qalıq və sifarişlər daim dəyişir.
• Bloq və xəbər saytı: müntəzəm yeni yazıların dərc olunduğu sayt. Axtarış sistemlərindən ziyarətçi cəlb etmək üçün güclü vasitədir.
• Portfolio: fotoqraf, dizayner, memar və digər yaradıcı peşə sahiblərinin işlərini nümayiş etdirdiyi sayt. Burada əsas yükü şəkillər daşıyır.
• Portal: çoxlu bölməsi və istifadəçi qeydiyyatı olan böyük sayt, məsələn elan, kataloq və ya təhsil platforması.
• Veb tətbiq: brauzerdə işləyən proqram: onlayn rezervasiya, şəxsi kabinet, hesablama alətləri. Adi saytdan fərqi odur ki, istifadəçi burada sadəcə məlumat oxumur, iş görür.

Statik və dinamik sayt: fərq nədir

Statik sayt hazır fayllardan ibarətdir: hər ziyarətçi eyni səhifəni görür, məzmunu dəyişmək üçün faylın özünü redaktə etmək lazımdır. Belə saytlar sadədir, tez açılır və az resurs tələb edir. Vizit kart, lendinq və kiçik portfolio üçün çox vaxt bu kifayət edir.

Dinamik sayt isə səhifəni hər müraciətdə proqram vasitəsilə (məsələn, PHP və ya Node.js ilə) verilənlər bazasından toplayır. Admin paneldən yeni məhsul əlavə edirsiniz və o, dərhal kataloqda görünür. Onlayn mağaza, bloq, portal və veb tətbiqlər dinamikdir. WordPress kimi idarəetmə sistemləri də dinamik sayt yaradır.

Bu seçim hostinqə də təsir edir. Sadə sayt üçün Hostinq.az-ın Ultra Ekonomik paketi (4.10 ₼/ay) kifayətdir. WordPress, onlayn mağaza (WooCommerce), Node.js və ya Python lazımdırsa, Ekonomik X1 (11.90 ₼/ay) və yuxarı paketlər uyğun gəlir. Bütün paketlərdə limitsiz verilənlər bazası və pulsuz SSL sertifikatı var.

Sosial şəbəkə səhifəsi ilə veb saytın fərqi

Bir çox kiçik biznes Instagram və ya Facebook səhifəsi ilə başlayır və bu, başlanğıc üçün normaldır. Amma sosial şəbəkə səhifəsi sayt deyil, başqasının platformasındakı kirayə yerdir. Əsas fərqlər bunlardır:

• Sahiblik: sayt öz domeninizdədir və qaydaları siz müəyyən edirsiniz. Sosial şəbəkədə hesab platformanın qaydalarından asılıdır, məhdudlaşdırıla və ya bağlana bilər.
• Axtarış: Google axtarışında əsasən saytların səhifələri göstərilir, sosial şəbəkə paylaşımları isə orada zəif görünür.
• Quruluş: saytda xidmətləri, qiymətləri, sualları və əlaqəni məntiqli ardıcıllıqla düzə bilərsiniz; lentdə isə vacib məlumat köhnə paylaşımların altında itir.
• Etibar: öz saytı və domenli e-poçtu ([email protected]) olan şirkət müştəri və tərəfdaş gözündə daha ciddi görünür.

Praktik yanaşma ikisini birlikdə işlətməkdir: sosial şəbəkə diqqət çəkir, sayt isə qərar verməyə kömək edir. Bu mövzunu Instagram səhifəsi olan biznesə sayt lazım olub-olmadığı haqqında yazıda ətraflı müzakirə etmişik.

Biznesinizə hansı sayt lazımdır

Sayt növləri arasında seçimi dizayna və ya dəbə görə yox, biznesinizin müştəri ilə necə işlədiyinə görə edin:

• Xidmət göstərən kiçik biznes (usta, gözəllik salonu, repetitor, klinika): vizit kart və ya bir neçə səhifəlik sayt, zəng və WhatsApp düyməsi, xəritə, iş saatları. Onlayn rezervasiya lazım olsa, sonradan əlavə edilə bilər.
• Şirkət və B2B (tikinti, logistika, istehsal): korporativ sayt, layihələr bölməsi, sertifikatlar və müraciət forması.
• Məhsul satan biznes: onlayn mağaza. Məhsul azdırsa və sifarişi telefonla qəbul edirsinizsə, kataloq saytı ilə də başlamaq olar.
• Reklam kampaniyası və ya tək məhsul: lendinq səhifə.
• Ekspert, müəllim, yaradıcı peşə sahibi: portfolio və ya bloq; burada şəxsi brend və məzmun əsas rol oynayır.
• Xidməti onlayn göstərən layihə (sifariş sistemi, şəxsi kabinet, platforma): veb tətbiq; bu halda proqramçı ilə işləmək qaçılmazdır.

Kiçikdən başlamaq səhv deyil. Vizit kart saytı ilə başlayıb sonra yeni bölmələr, bloq və ya mağaza əlavə edə bilərsiniz; hostinq paketini də istənilən vaxt yuxarı paketə keçirmək mümkündür. Konkret addımlar üçün sıfırdan sayt yaratmağın 8 addımı, alət seçimi üçün isə sayt yaratmaq üçün proqramların müqayisəsi yazılarına baxın.

Tez-tez verilən suallar

Sayt nədir və onun internet səhifəsindən fərqi varmı?

Səhifə saytın bir hissəsidir, məsələn "Əlaqə" səhifəsi. Sayt isə eyni domendə yerləşən və ümumi menyu ilə birləşən səhifələrin məcmusudur. Gündəlik danışıqda bu sözlər tez-tez bir-birinin yerinə işlədilir.

Domen və hostinq olmadan sayt ola bilərmi?

Öz ünvanı olan müstəqil sayt üçün hər ikisi lazımdır. Domen olmadan sayt yalnız başqasının ünvanında, məsələn sayt qurucusunun verdiyi subdomendə açılır. Hostinq olmadan isə faylların saxlanacağı yer olmur.

Ən sadə veb sayt hansıdır?

Vizit kart saytı. Bir neçə səhifə, əlaqə məlumatı və xəritə kifayətdir. Onu Saytım.az sayt qurucusu ilə hazır dizayndan, kod yazmadan qurmaq olar: qurucu hər hostinq paketində pulsuzdur və 2000-dən çox hazır dizayn təklif edir.

Veb sayt və mobil tətbiq eyni şeydirmi?

Xeyr. Sayt brauzerdə açılır və quraşdırma tələb etmir, mobil tətbiq isə mağazadan telefona yüklənir. Kiçik biznes üçün telefonda düzgün görünən sayt çox vaxt kifayət edir; tətbiq daha sonra, müştərilər xidmətinizdən mütəmadi istifadə edəndə gündəmə gəlir.

Saytınız üçün ünvanı domen axtarışında yoxlayın, sonra layihənizə uyğun hostinq paketini seçin: Saytım.az sayt qurucusu hər paketdə pulsuzdur.