Domen aldım, indi nə etməliyəm: saytı yayımlamağın 7 addımı

Domen aldınız, amma brauzerdə ünvanı yazanda hələ heç nə açılmır. Bu normaldır: domen yalnız ünvandır, saytın özü üçün hostinq, DNS ayarları və məzmun lazımdır. Aşağıdakı 7 addım "domen aldım, nə etməli" sualına ardıcıl cavab verir: hostinq seçimindən ilk yedəyə qədər.

1. Hostinq seçin

Domen ünvandır, hostinq isə saytın fayllarının yaşadığı yer. Bu fərq aydın deyilsə, əvvəlcə domen və hostinq arasındakı fərq yazısına baxın. Seçərkən bunlara fikir verin:

• Sayt sayı və disk. Bir vizit kart üçün 1 saytlıq paket kifayətdir (məsələn, Ultra Ekonomik 4.10 ₼/ay və ya Ekonomik X1 11.90 ₼/ay), bir neçə layihə üçün Bronz XX1 və ya Gold X2 kimi çox saytlı paket götürün.
• Panel. cPanel e-poçt, SSL, fayl və verilənlər bazası işlərini bir yerdən idarə etməyə imkan verir.
• Sürət. LiteSpeed və LSCache keşləməsi xüsusilə WordPress saytlarında hiss olunur.
• Dəstək. İlk qurulumda sual mütləq yaranacaq, ona görə öz dilinizdə cavab verən dəstək vacibdir.

2. Domeni hostinqə bağlayın (DNS)

Domeni hostinqə bağlamağın iki yolu var. Birincisi nameserver dəyişməkdir: domen panelində NS qeydlərini hostinq provayderinin göndərdiyi nameserver ünvanları ilə əvəz edirsiniz və bütün DNS idarəetməsi hostinqə keçir. İkincisi yalnız A qeydini dəyişməkdir: domen öz DNS-ində qalır, sadəcə sayt ünvanı hostinqin IP ünvanına yönəlir.

Dəyişiklikdən sonra yayılma adətən bir neçə saat, bəzən 24-48 saata qədər çəkir. Vəziyyəti kompüterdən belə yoxlaya bilərsiniz (Ubuntu 24.04-də dig əmri bind9-dnsutils paketindədir):

sudo apt install bind9-dnsutils curl
dig +short NS sizindomen.az
dig +short A sizindomen.az
dig +short A www.sizindomen.az

NS cavabında hostinqin nameserverləri, A cavabında isə hostinqin IP ünvanı görünürsə, bağlantı hazırdır. www alt domeni üçün də ayrıca A qeydi və ya əsas domenə yönələn CNAME qeydi olmalıdır, yoxsa ünvanı www ilə yazan ziyarətçi saytı aça bilməz. DNS-in iş prinsipini DNS necə işləyir bələdçisində sadə dillə izah etmişik.

3. SSL sertifikatını aktivləşdirin

Domen hostinqə bağlandıqdan sonra sayt https ilə açılmalıdır. Hostinq paketlərində pulsuz Let's Encrypt sertifikatı var; DNS düzgün yönələndən sonra cPanel-in SSL/TLS Status bölməsində sertifikatın verildiyini yoxlayın. Sonra saytın həmişə https ünvanına keçdiyinə əmin olun:

curl -sI http://sizindomen.az | grep -i -E "^(HTTP|location)"

Cavabda 301 və https ilə başlayan location sətri görünməlidir. Görünmürsə, cPanel-in Domains bölməsində domen üçün "Force HTTPS Redirect" seçimini yandırın.

4. Domen adına e-poçt yaradın

info@sizindomen.az kimi ünvan sayt qədər vacibdir və onu sayt hazır olmamışdan əvvəl də işlətməyə başlaya bilərsiniz. cPanel-də e-poçt qutusunu yaradın, sonra telefona və kompüterə qoşun. Əl ilə qurulumda ayarlar belədir:

Hostinq.az müştəri panelindəki "Telefona qoş" funksiyası bu işi qısaldır: iPhone-da bir toxunuşla Mail profili qurulur, Android-də ePoct tətbiqi istifadə olunur, kompüterdə isə QR kodla qoşulmaq olur. Məktubların spam qovluğuna düşməməsi üçün SPF, DKIM və DMARC qeydlərinin olduğunu da yoxlayın.

5. Saytı qurun

Burada üç yol var:

• Saytım.az: 2000-dən çox hazır dizaynı olan qurucu, hər hostinq paketində pulsuzdur. Vizit kart və kiçik biznes saytı üçün ən sürətli yoldur.
• WordPress: bloq, kataloq və genişlənən saytlar üçün. Hostinqdə təxminən 10 dəqiqəyə quraşdırılır.
• Veb studiya: xüsusi dizayn və funksiya lazımdırsa. Bu halda girişlərin və domenin sizdə qalması üçün studiya ilə müqavilədə nəyi tələb etməli olduğunuzu əvvəlcədən oxuyun.

Hansı yolu seçsəniz də, ən çox vaxtı mətn aparır. Sayt üçün mətn yazmaq bələdçisi ana səhifə, xidmətlər və haqqımızda bölmələrini addım-addım hazırlamağa kömək edir.

6. Google Search Console-a əlavə edin

Sayt hazır olanda onu Google-a özünüz tanıdın. Search Console-da domeni əlavə edin, təsdiq üçün göstərilən TXT qeydini DNS-ə yazın və sitemap faylını göndərin (WordPress-də standart ünvan /wp-sitemap.xml, SEO plagini varsa onun yaratdığı ünvan). Təsdiq üsulları haqqında rəsmi təlimat Google Search Console yardım səhifəsindədir.

Axtarış nəticələrində necə görünəcəyiniz hər səhifənin başlıq və təsvirindən asılıdır. Bunu meta title və description yazmaq yazısında izah etmişik.

7. Yedəkləməni qaydaya salın

Hər şey işləyəndə ilk nüsxəni çıxarın. Hostinq provayderinin yedəkləmə şərtlərindən asılı olmayaraq, mühüm dəyişikliklərdən əvvəl özünüz də nüsxə saxlayın:

1. cPanel File Manager-də sayt qovluğunu arxivləyib kompüterə endirin;
2. phpMyAdmin-də verilənlər bazasını Export ilə SQL faylı kimi saxlayın;
3. nüsxələri bulud yaddaşında və ya xarici diskdə tarixlə adlandırıb saxlayın.

Ən azı ayda bir dəfə və hər böyük yeniləmədən (mövzu, plagin, dizayn dəyişikliyi) əvvəl nüsxə çıxarmağı vərdişə çevirin. Sayt köçürmək və ya səhv dəyişikliyi geri qaytarmaq lazım olanda bu nüsxələr işi xeyli asanlaşdırır.

Tez-tez verilən suallar

Domeni aldım, sayt niyə açılmır?

Ya domen hələ hostinqə bağlanmayıb, ya da DNS dəyişikliyi yayılmağa davam edir. Yuxarıdakı dig əmrləri ilə NS və A qeydlərini yoxlayın.

Domen və hostinq eyni yerdə olmalıdırmı?

Məcburi deyil, amma eyni yerdə olanda idarəetmə və dəstək sadələşir.

DNS dəyişikliyi nə qədər çəkir?

Adətən bir neçə saat, bəzən 24-48 saata qədər. Bu müddətdə bəzi istifadəçilər köhnə, bəziləri yeni ünvanı görə bilər.

Sayt olmadan yalnız e-poçt istifadə edə bilərəmmi?

Bəli. Sayt qurmadan da domen adına poçt işlətmək olar: bunun üçün hostinq paketi və ya korporativ e-poçt paketi kifayətdir.

Domeniniz hazırdırsa, növbəti addım hostinq paketi seçməkdir, saytı isə Saytım.az ilə pulsuz qura bilərsiniz. Hələ domen almamısınızsa, domen axtarışından başlayın.