99.9% uptime nə deməkdir: zəmanətin real hesablaması

Hostinq provayderləri "99.9% uptime" yazır, amma bu rəqəmin arxasında neçə dəqiqə dayanma olduğunu az adam hesablayır. Qısa cavab: 99.9% uptime ayda təxminən 43.8 dəqiqə, ildə isə təxminən 8.76 saat icazəli dayanma deməkdir. Aşağıda müxtəlif səviyyələrin dəqiq hesablamasını, zəmanət şərtlərində nəyə baxmağı və saytınızı özünüz necə izləyəcəyinizi izah edirik.

Uptime nədir

Uptime serverin və ya xidmətin müəyyən dövr ərzində işlək olduğu vaxtın faizidir. Əksi downtime, yəni xidmətin əlçatmaz olduğu vaxtdır. Hesablama sadədir: 100 faizdən uptime faizini çıxırsınız və qalan hissəni dövrün ümumi müddətinə vurursunuz.

Hesablamada bir ay orta hesabla 730 saat (ildəki 8760 saatın 12-də biri), yəni 43 800 dəqiqə götürülür. Qısa və uzun aylarda rəqəm bir az dəyişir: 99.9% üçün 30 günlük ayda 43.2 dəqiqə, 31 günlük ayda isə 44.64 dəqiqə alınır.

99%, 99.9% və 99.99%: dəqiq cədvəl

Cədvəldən görünür ki, 99% ilə 99.9% arasındakı fərq "cəmi 0.9 faiz" deyil: ildə 87.6 saatdan 8.76 saata, yəni on dəfə az dayanmaya keçirsiniz. Hər əlavə "doqquz" icazəli dayanma müddətini on dəfə qısaldır.

Faktiki uptime-ı özünüz necə hesablayırsınız

Tutaq ki, 30 günlük ayda (43 200 dəqiqə) saytınız cəmi 25 dəqiqə açılmayıb. Faktiki uptime belə hesablanır: 43 200 dəqiqədən 25 dəqiqəni çıxırsınız (43 175), nəticəni 43 200-ə bölüb 100-ə vurursunuz, yəni təxminən 99.942%. Bu, 99.9% həddindən yuxarıdır, amma 99.95% səviyyəsinə çatmır.

Bir məqamı da nəzərə alın: ay ərzində beş dəfə beş dəqiqəlik fasilə ilə bir dəfə 25 dəqiqəlik fasilə faizdə eynidir, amma biznesə təsiri fərqlidir. Uzun fasilə satışın ortasına düşə bilər, qısa fasilələr isə çox vaxt heç kimin gözünə dəymir.

Zəmanətdə nəyə baxmalı: SLA

Uptime rəqəmi SLA (xidmət səviyyəsi razılaşması) adlanan şərtlərin bir hissəsidir. Rəqəmin özündən çox, onun necə ölçüldüyü vacibdir:

• Dövr: uptime ay üzrə, yoxsa il üzrə hesablanır? İllik 99.9% nəzəri olaraq bir ayda 8 saatdan çox fasiləsiz dayanmaya da icazə verir.
• Nə ölçülür: serverin özü, şəbəkə, yoxsa sizin saytınız? Saytdakı PHP xətası adətən provayderin uptime hesabına daxil deyil.
• Planlı texniki işlər: əvvəlcədən elan olunmuş işlər çox vaxt hesablamadan çıxarılır.
• Kompensasiya: zəmanət pozulanda nə verilir (adətən xidmət haqqının bir hissəsi qədər kredit) və bunu necə tələb etmək lazımdır.
• İstisnalar: DDoS hücumu, müştərinin öz səhvi, üçüncü tərəf xidmətləri.

Planlı texniki işlər və gözlənilməz dayanmalar

Heç bir server illərlə yenilənmədən işləmir: əməliyyat sisteminin təhlükəsizlik yeniləmələri, disk dəyişmə, şəbəkə avadanlığı. Yaxşı provayder bu işləri gecə saatlarına planlaşdırır və əvvəlcədən xəbər verir. Sizin üçün vacib olan bu işlərin trafikinizin ən aşağı olduğu vaxta düşməsidir.

Gözlənilməz dayanmanın səbəbləri adətən bunlardır: avadanlıq nasazlığı, həddən artıq yük (məsələn, bir saytın resursları tükətməsi), hücumlar və konfiqurasiya səhvləri. Paylaşılan hostinqdə qonşu saytların yükü də təsir edə bilər, buna görə trafik artanda ayrılmış resurslu VPS-ə keçmək məntiqlidir. Dayanmanı azaltmağın praktik üsulları downtime-ı minimallaşdırmaq və ölçmək yazısındadır.

Uptime yalnız server deyil

Müştəri baxımından "sayt işləmir" çox vaxt serverin dayanması demək deyil. Domenin vaxtı bitib, SSL sertifikatı yenilənməyib, plagin yeniləməsi saytı sındırıb və ya e-poçt göndərilmir. Məktublar getmirsə, səbəb çox vaxt serverin özündə yox, autentifikasiya və DNS ayarlarındadır: SMTP xətaları 535, 550, 554 nə deməkdir yazısında bunları izah etmişik.

İnsan amili də var: paneldə səhvən silinən fayl və ya oğurlanan admin parolu da dayanmaya səbəb olur. Buna görə girişlərə nəzarət uptime qədər vacibdir, komandada parolları necə paylaşmaq lazım olduğunu da nəzərə alın. Hesabların ən çox necə oğurlandığını isə işçiləri fişinq e-poçtlarından qorumaq yazısında görə bilərsiniz.

Öz monitorinqinizi qurun

Provayderin hesabatına güvənmək yaxşıdır, öz ölçmənizi aparmaq isə daha yaxşıdır. Ən sadə üsul xarici monitorinq xidmətləridir: saytı hər 1-5 dəqiqədən bir yoxlayır, dayananda e-poçt və ya Telegram ilə xəbər verir.

Ayrıca serveriniz (məsələn, VPS) varsa, oradan sadə yoxlama da qura bilərsiniz. Bu əmr cavab kodunu və cavab müddətini göstərir:

curl -o /dev/null -s -w "%{http_code} %{time_total}s\n" https://sizindomen.az/

Saytı hər 5 dəqiqədən bir yoxlayıb uğursuz cəhdləri fayla yazmaq üçün crontab -e ilə bu sətri əlavə edin:

*/5 * * * * curl -fsS -o /dev/null --max-time 10 https://sizindomen.az/ || echo "$(date) DOWN" >> $HOME/uptime.log

Yoxlamanı saytın yerləşdiyi serverdən yox, başqa yerdən aparın, əks halda server dayananda monitorinq də dayanacaq. Ayın sonunda dayanma dəqiqələrini toplayıb yuxarıdakı cədvəllə müqayisə edin.

Tez-tez verilən suallar

99.9% uptime yaxşı göstəricidirmi?

Paylaşılan hostinq və əksər biznes saytları üçün bəli, bu, sahədə geniş yayılmış standartdır. Onlayn ödəniş qəbul edən və ya fasiləsiz işləməli olan sistemlər üçün əlavə ehtiyat (ikinci server, monitorinq) düşünmək olar.

100% uptime mümkündürmü?

Praktikada yox. Hər sistem yenilənmə və nasazlıq üçün ən azı qısa dayanma tələb edir. 100% vəd edən təklifin şərtlərini diqqətlə oxumağa dəyər.

Bir ayda 44 dəqiqədən çox dayanma olarsa nə etməli?

Öz monitorinq qeydlərinizi toplayın (tarix, saat, müddət) və dəstək xidmətinə müraciət edin. Şərtlərdə kompensasiya qaydası varsa, onun hansı müddətdə tələb olunduğuna baxın.

Uptime sayt sürətini də göstərirmi?

Xeyr. Sayt "işləyə" bilər, amma 10 saniyəyə açılar. Monitorinqdə cavab müddətini də izləyin.

Hostinq.az 99.9% uptime zəmanəti verir və 24/7 Azərbaycan dilində dəstək göstərir. Saytınız böyüyürsə, LiteSpeed əsaslı sürətli hostinq paketlərinə və ya ayrılmış resurslu Bakıdakı VPS serverlərə baxın.