llms.txt nədir: ChatGPT və AI axtarışında saytınızın görünməsi

ChatGPT, Claude, Perplexity və Google-un AI xülasələri getdikcə daha çox suala cavab verir və bir çox sayt sahibi soruşur: saytım bu cavablarda necə görünə bilər? Son vaxtlar tez-tez llms.txt faylı məsləhət görülür. Qısa və dürüst cavab: llms.txt rəsmi standart deyil, sadəcə təklifdir; onu yaratmaq təxminən 15 dəqiqəlik işdir və zərəri yoxdur, amma AI axtarışında görünməyin əsas yolu yenə də keyfiyyətli məzmun və AI botlarına açıq saytdır.

llms.txt nədir

llms.txt 2024-cü ilin sentyabrında Jeremy Howard (Answer.AI) tərəfindən irəli sürülmüş təklifdir. İdeya sadədir: saytın kök qovluğunda, /llms.txt ünvanında Markdown formatında qısa fayl yerləşdirilir. Faylda sayt haqqında xülasə və ən vacib səhifələrin linkləri olur ki, böyük dil modelləri (LLM) menyu, reklam və skriptlərlə dolu HTML-i gəzmədən saytın əsasını tez başa düşsün.

Fayl robots.txt-ə bənzəyir, amma vəzifəsi fərqlidir: robots.txt botlara nəyi tarayıb nəyi taramamağı deyir, llms.txt isə "saytda ən faydalı nə var" sualına cavab verir. Təklifin təsviri llmstxt.org saytındadır.

Real təsiri: dürüst qiymət

• llms.txt W3C və ya IETF kimi standart qurumlarının təsdiqlədiyi format deyil.
• Hər AI xidməti bu faylı oxumur. Böyük AI axtarış xidmətlərinin cavab hazırlayarkən ondan mütəmadi istifadə etdiyinə dair rəsmi təsdiq azdır.
• Google AI xülasələrində görünmək üçün xüsusi fayl və ya xüsusi işarələmə lazım olmadığını, adi SEO qaydalarının kifayət etdiyini öz sənədlərində açıq yazır.
• Faylın ən real faydası proqram təminatı sənədlərindədir: tərtibatçılar AI köməkçisinə sənədləri ötürərkən bu fayldan istifadə edirlər.

Yəni llms.txt əlavə etmək "AI-da üst sıra" vermir. Onu ucuz və risksiz əlavə kimi qəbul edin, əsas iş kimi yox. Hostinq.az da öz saytında belə fayl saxlayır: nümunə kimi brauzerdə hostinq.az/llms.txt ünvanını aça bilərsiniz.

Faylın quruluşu

Təklifə görə fayl bu ardıcıllıqla qurulur: H1 başlıqda saytın və ya layihənin adı (yeganə məcburi hissə), blockquote ilə qısa xülasə, istəyə görə əlavə izah, sonra H2 bölmələrdə link siyahıları. "Optional" adlı bölmə ikinci dərəcəli linklər üçündür.

# Usta Servis

> Bakı və Sumqayıtda kondisioner təmiri, quraşdırılması və texniki baxışı.

Qiymətlər manatla göstərilir, sifariş WhatsApp və telefonla qəbul olunur.

## Xidmətlər

- [Kondisioner təmiri](https://sizindomen.az/temir): nasazlıqlar, qiymətlər, gəlmə müddəti
- [Quraşdırma](https://sizindomen.az/qurasdirma): yeni kondisionerin quraşdırılması

## Məlumat

- [Əlaqə və ünvan](https://sizindomen.az/elaqe): iş saatları, xəritə
- [Tez-tez verilən suallar](https://sizindomen.az/faq)

## Optional

- [Bloq](https://sizindomen.az/bloq): məsləhət yazıları

Xülasəni reklam şüarı ilə yox, faktlarla yazın: nə edirsiniz, harada, kimə. Bu mətn əslində saytın "Haqqımızda" hissəsinin sıxılmış variantıdır, onu yazmaq üçün sayt üçün mətn yazmaq: ana səhifə, xidmətlər və haqqımızda bələdçisindən istifadə edin.

robots.txt-də AI botları: açmaq, yoxsa bağlamaq

AI xidmətləri sayta öz botları ilə gəlir və vicdanlı botlar robots.txt qaydalarına əməl edir. Vacib fərq: bəzi botlar modelləri öyrətmək üçün, bəziləri isə axtarış cavabları üçün məlumat toplayır.

Məsələn, məzmununuzun modellərin öyrədilməsində istifadə olunmasını istəmirsiniz, amma ChatGPT və Perplexity axtarışında görünmək istəyirsiniz:

User-agent: GPTBot
Disallow: /

User-agent: ClaudeBot
Disallow: /

User-agent: OAI-SearchBot
Allow: /

User-agent: PerplexityBot
Allow: /

User-agent: *
Disallow: /wp-admin/
Allow: /wp-admin/admin-ajax.php

Sitemap: https://sizindomen.az/sitemap_index.xml

Bütün AI botlarını bağlasanız, AI cavablarında saytınıza istinad ehtimalı azalır. Məqsədiniz görünməkdirsə, əksər kiçik bizneslər üçün botları açıq saxlamaq daha məntiqlidir. Robots.txt-in ümumi qaydalarını robots.txt və sitemap.xml-in düzgün qurulması yazısında izah etmişik. Unutmayın ki, robots.txt yalnız tövsiyədir: qaydaya əməl etməyən botları server səviyyəsində bloklamaq lazımdır.

Faylı yerləşdirmək və UTF-8 başlığı

1. Faylı UTF-8 kodlaşdırmasında llms.txt adı ilə saxlayın.
2. cPanel-də File Manager vasitəsilə saytın kök qovluğuna (public_html), robots.txt-in yanına yükləyin.
3. Brauzerdə https://sizindomen.az/llms.txt ünvanını açın: Azərbaycan hərfləri düzgün görünməlidir.

"ə" əvəzinə qəribə simvollar görünürsə, server faylı kodlaşdırmanı (charset) göstərmədən göndərir. Başlığı terminaldan yoxlayın:

curl -sI https://sizindomen.az/llms.txt | grep -i "content-type"

Cavabda text/plain; charset=utf-8 görünməlidir. Apache və LiteSpeed serverlərində saytın .htaccess faylına bu sətri əlavə etmək adətən kifayətdir:

AddDefaultCharset UTF-8

Öz VPS-inizdə Nginx işlədirsinizsə, saytın server blokuna charset utf-8; sətrini yazın və konfiqurasiyanı yoxlayıb yenidən yükləyin:

sudo nginx -t && sudo systemctl reload nginx

Daha vacib olan: məzmun, sxem və sabit ünvanlar

AI axtarış sistemləri cavab hazırlayanda əsasən adi veb səhifələrə və axtarış indekslərinə baxır. Ona görə:

• sualları birbaşa cavablandıran, faktları aydın yazılmış səhifələr hazırlayın;
• şirkət, məhsul və ünvan məlumatlarını structured data (schema) ilə işarələyin;
• səhifə ünvanlarını sabit saxlayın; domen dəyişirsə, 301 yönləndirmə qurun və llms.txt-dəki linkləri yeniləyin, bu barədə domen dəyişəndə SEO-nu itirməmək: 301 yönləndirmə planı yazısında ətraflı danışmışıq;
• bəzi təhlükəsizlik plaginləri və firewall qaydaları naməlum botları kəsir, ona görə istədiyiniz AI botlarının sayta girə bildiyini server jurnallarında yoxlayın.

Tez-tez verilən suallar

llms.txt olmasa, ChatGPT saytımı görməyəcək?

Görəcək. AI xidmətləri saytları adi tarama və axtarış indeksləri vasitəsilə tapır, llms.txt yalnız əlavə ipucudur.

llms-full.txt nədir?

Bəzi sənəd saytları bütün məzmunu bir faylda toplayan llms-full.txt da yaradır. Bu, sonradan yaranmış qeyri-rəsmi adətdir və adi biznes saytı üçün lazım deyil.

GPTBot-u bağlasam, ChatGPT axtarışından çıxacam?

Mütləq yox. OpenAI axtarış üçün ayrıca OAI-SearchBot istifadə edir, onu açıq saxlasanız, ChatGPT axtarışında görünmək imkanı qalır.

llms.txt Google sıralamasına təsir edir?

Xeyr. Google bu faylı sıralama üçün istifadə etmir, adi axtarış və AI xülasələri üçün standart SEO qaydaları keçərlidir.

llms.txt, robots.txt və structured data tez açılan, stabil saytda ən yaxşı işləyir. cPanel, LiteSpeed və pulsuz SSL ilə gələn Hostinq.az hostinq paketlərinə baxın, sualınız olsa, 24/7 dəstək Azərbaycan dilində kömək edir.