Domenin müddətinin bitməsi sadəcə saytın dayanması demək deyil. E-poçt da dayanır, yəni şirkət yazışması kəsilir. Ən pisi isə budur ki, domen bir müddət sonra sərbəst buraxılır və başqası onu tuta bilər. Bu mərhələləri və hər birində nə edilməli olduğunu bilmək lazımdır.

Birinci mərhələ: müddət bitdi, hələ sizindir

Bitmə tarixindən sonra adətən bir neçə həftəlik güzəşt müddəti olur. Bu müddətdə sayt və e-poçt işləmir, çox vaxt domen üzərində provayderin xəbərdarlıq səhifəsi görünür.

Yaxşı xəbər budur ki, bu mərhələdə domen hələ sizindir və adi qiymətə yeniləmək kifayətdir. Yeniləmədən dərhal sonra sayt və e-poçt bir neçə saata bərpa olunur. Əksər hallarda problem burada bitir.

İkinci mərhələ: bahalı bərpa

Güzəşt müddəti keçdikdən sonra domen bərpa mərhələsinə düşür. Bu, təxminən bir aylıq bir dövrdür və burada vəziyyət ciddi dəyişir.

Domen hələ də sizin adınızadır, başqası ala bilməz. Amma bərpa etmək üçün adi yeniləmə qiyməti kifayət etmir, əlavə bərpa haqqı ödənilir. Bu haqq domen zonasından asılı olaraq adi qiymətdən bir neçə dəfə baha ola bilər. Üstəlik bərpa avtomatik deyil, əl ilə aparılır və bir neçə gün çəkir.

Üçüncü mərhələ: silinmə və sərbəst buraxılma

Bərpa mərhələsində də ödəniş edilməzsə, domen bir neçə günlük silinmə növbəsinə düşür və sonra hamı üçün açıq olur. Bu andan etibarən onu istənilən şəxs qeydiyyatdan keçirə bilər.

Dəyərli domenlər üçün bu, real riskdir. Bazarda buraxılan domenləri izləyən və dərhal tutan xidmətlər var. Domeniniz uzun illər işləyən bir brend adıdırsa, geri almaq bəzən mümkün olmur, mümkün olanda isə qiyməti bazar müzakirəsi ilə müəyyən olunur.

Niyə belə hallar baş verir

Səbəblər demək olar ki həmişə eynidir:

• Bildiriş məktubları köhnə ünvana gedirdi, çünki qeydiyyat e-poçtu yenilənməyib
• Domen işdən çıxmış əməkdaşın şəxsi hesabına qeyd edilib
• Avtomatik yenilənmə açıq idi, amma kartın müddəti bitmişdi
• Domeni sayt hazırlayan şirkət alıb və əlaqə kəsilib
• Bildirişlər spam qovluğuna düşürdü

Necə qarşısını almalı

Bir neçə sadə tədbir bu riski demək olar ki sıfıra endirir. Domeni şirkətin rəsmi e-poçtuna qeyd edin, şəxsi ünvana yox. Avtomatik yenilənməni açıq saxlayın və kartın müddətini izləyin. Domeni bir neçə il əvvəlcədən yeniləyin, xüsusən əsas brend domeni üçün. Bitmə tarixini şirkət təqviminə yazın, yalnız provayderin bildirişinə güvənməyin.

Ən vacibi isə budur: domenin kimin adına qeyd olunduğunu bilin. Sayt hazırlayan şirkət domeni öz adına alıbsa, o, hüquqi olaraq sizin deyil. Bu, Azərbaycanda tez-tez rast gəlinən və çox ağrılı problemdir.

Domen artıq bitibsə nə etməli

Vaxt itirməyin, çünki hər mərhələdə xərc artır. Domenin hansı mərhələdə olduğunu whois sorğusu ilə yoxlayın, orada status yazılır. Sonra provayderə müraciət edin. Güzəşt müddətindədirsə, adi yeniləmə kifayətdir. Bərpa mərhələsindədirsə, əlavə haqq ödəmək lazım gələcək, amma domen hələ xilas edilə bilər.

Hostinq.az-da qeydiyyatda olan domenlər üçün bitmə tarixindən əvvəl bir neçə dəfə xəbərdarlıq göndərilir və avtomatik yenilənməni paneldən açıq saxlaya bilərsiniz. Domeniniz başqa yerdə qeydiyyatdadırsa, onu bizə köçürmək və bütün domenləri bir yerdə idarə etmək də mümkündür.