SSH nədir?

SSH (Secure Shell) - uzaq serverə təhlükəsiz qoşulma protokoludur. Server idarəetməsi üçün ən vacib alətdir.

Mac/Linux-dan qoşulma

Terminal açın və yazın:

ssh root@SERVER_IP_ADDRESS

İlk dəfə qoşulanda "yes" yazın və parol daxil edin.

Windows-dan qoşulma (PuTTY)

1. PuTTY endirib quraşdırın
2. "Host Name" sahəsinə server IP-sini yazın
3. "Port" 22 olaraq qalır
4. "Open" düyməsinə basın
5. İstifadəçi adı (root) və parol daxil edin

SSH açar (key) ilə parolsuz qoşulma (təhlükəsiz)

1. Mac/Linux-da terminal açın:

   ssh-keygen -t ed25519 -C "your_email@example.com"

2. Enter basın (default qovluq və parol-suz açar)
3. Açarı serverə yapışdırın:

   ssh-copy-id root@SERVER_IP

4. İndi parol istəmir:

   ssh root@SERVER_IP

Faydalı SSH əmrləri

• top - server yükünü canlı izləmə
• df -h - disk istifadəsi
• free -h - RAM istifadəsi
• systemctl status nginx - xidmət statusu
• tail -f /var/log/nginx/error.log - log canlı izləmə

Təhlükəsizlik

• Default 22 portunu dəyişin (22 → 2222 və ya başqa)
• Root girişi söndürün, ayrıca user yaradın
• SSH key-only authentication aktivləşdirin (parol söndürün)
• Fail2ban quraşdırın (brute-force qarşı)