Linkə klikləyəndə səhifə əvəzinə qarşıya "404 Not Found" yazılı boz bir ekran çıxanda tanış hiss yaranır, elə deyilmi? Bu, 404 xətasıdır və demək olar hər sayt, kiçik bloqdan tutmuş böyük e-ticarət platformasına qədər, bu vəziyyətlə vaxtaşırı üzləşir. Xəbər yaxşıdır: səbəbini tapmaq da, düzəltmək də adətən çox vaxt aparmır, sadəcə hara baxacağını bilmək kifayətdir.

404 xətası nə deməkdir

404, server tərəfindən brauzerə göndərilən HTTP status kodudur. Mənası sadədir: server aktivdir, sorğunu qəbul edib, amma istənilən ünvanda heç bir səhifə tapmayıb. Bunu 500 xətası ilə qarışdırmaq olmaz. 500 zamanı serverin özündə problem yaranır, 404 zamanı isə server tamamilə sağlamdır, sadəcə həmin URL-də material yoxdur. Yəni "not found" statusu saytın çökdüyünü yox, konkret bir ünvanın boş olduğunu bildirir. Bəzən 404-ün yanında 410 statusuna da rast gəlinir, bu, səhifənin təsadüfən yox, bilərəkdən silindiyini göstərir, amma praktikada əksər saytlar bu incəliyə getmədən sadəcə 404 qaytarır.

Sınıq linklər hardan çıxır

Demək olar bütün 404-lərin arxasında bir sınıq link dayanır: kimsə mövcud olmayan ünvana keçid vermək istəyir. Ən çox rast gəlinən səbəblər bunlardır:

• Səhifə silinib, amma ora gedən daxili və ya xarici link qalıb
• CMS-də URL strukturu (permalink) dəyişdirilib, köhnə ünvanlar artıq işləmir
• Sayt yeni platformaya və ya yeni domenə köçürülüb, köhnə URL-lər üçün yönləndirmə qurulmayıb
• Linkdə sadə yazı səhvi var: boşluq, böyük/kiçik hərf fərqi, səhv simvol
• Başqa bir sayt sizin səhifənizə köhnəlmiş və ya səhv linklə istinad edib
• Server tənzimləmələrində səhv, məsələn yanlış rewrite qaydası, mövcud səhifəni belə 404 kimi göstərə bilir

Bəzən problem öz saytınızdan deyil: bir bloger məhsul səhifənizə keçid verib, siz isə sonradan həmin məhsulun URL-ni dəyişmisiniz. Link qalıb, səhifə yoxdur.

404 həmişə problem deyil, amma bəzən bahalı problemdir

Silinmiş, artıq aktual olmayan səhifənin 404 verməsi normaldır, hətta düzgündür, Google da bunu qəbul edir. Əsl problem, trafik gətirən, backlink toplayan və ya axtarışda yaxşı mövqe tutan bir səhifə birdən 404 verəndə başlayır. Bu zaman üç şey itir: ziyarətçi pis təcrübə ilə saytı tərk edir, illərlə toplanmış link gücü boşa gedir, Google isə saytı gəzərkən vaxtını sınıq linklərə xərcləyir. Saytda çoxlu 404 olması axtarış sistemlərinə saytın lazımınca qulluq olunmadığı siqnalını da göndərir.

Həlli: 301 yönləndirmə necə qurulur

301 yönləndirmə brauzerə və axtarış sistemlərinə "bu səhifə həmişəlik yeni ünvana köçüb" mesajını verir. Nəticədə ziyarətçi avtomatik doğru səhifəyə düşür, köhnə səhifənin SEO dəyərinin böyük hissəsi isə yeni ünvana ötürülür. Bunu 302 ilə qarışdırmaq olmaz: 302 müvəqqəti yönləndirmə üçün nəzərdə tutulub, daimi dəyişikliklərdə isə mütləq 301 istifadə edilməlidir.

Praktiki tərəfi bundan ibarətdir:

• Apache və ya LiteSpeed serverlərdə .htaccess faylına "Redirect 301 /kohne-sehife /yeni-sehife" sətrini əlavə etmək kifayətdir
• cPanel istifadə edirsinizsə, "Redirects" bölməsindən heç kod yazmadan, sadəcə köhnə və yeni ünvanı daxil edərək qurmaq olar
• WordPress-də Redirection kimi plugin vasitəsilə eyni işi bir neçə klikə görmək olar

Sayt köçürüləndə və ya domen dəyişəndə bu addım daha da kritik olur: köhnə domendən yeni domenə düzgün 301 qurulmasa, illərlə qazanılan mövqe sıfırdan başlayır. Yeni domeni seçərkən bu planlaşdırmanı əvvəlcədən etmək lazımdır, domen yoxla və al səhifəsindən uyğun adı təsdiqləmək bunun ilk addımıdır. Serverə asan çıxışın olması da işi sürətləndirir, cPanel dəstəkli sürətli hosting paketləri üzərində .htaccess faylını redaktə etmək bir neçə dəqiqə çəkir. Çoxsaylı domeni idarə edən və ya server konfiqurasiyasında tam sərbəstlik istəyən layihələr üçünsə VPS/VDS paketləri daha geniş imkan verir. Yönləndirməni qurduqdan sonra brauzerdə açıb yoxlamaq da vacibdir, xüsusilə bir neçə yönləndirmənin bir-birinin ardınca gəldiyi zəncirin yaranmadığına diqqət etmək lazımdır, çünki uzun zəncirlər səhifənin açılma sürətini ləngidir.

Yaxşı 404 səhifəsi necə olmalıdır

Sınıq linkləri sıfıra endirmək mümkün deyil, internet daim dəyişir. Amma ziyarətçi səhv ünvana düşəndə onu tam əliboş qoymaq da lazım deyil. Faydalı 404 səhifəsi adətən bunları edir:

• Nə baş verdiyini sadə dillə izah edir, texniki jarqondan qaçır
• Ana səhifəyə və ya populyar bölmələrə keçid təklif edir
• Saytın axtarış qutusunu göstərir ki, ziyarətçi axtardığını özü tapa bilsin
• Saytın ümumi dizaynı ilə uyğun görünür, ziyarətçidə "yəqin başqa saytaya düşdüm" hissini yaratmır

Bir məqamı da unutmaq olmaz: hər sınıq linki avtomatik olaraq ana səhifəyə yönləndirmək düzgün deyil. Google bu cür vəziyyəti "soft 404" adlandırır, yəni səhifə əslində mövcud olmadığı halda server 200 status kodu qaytarır. Ən doğrusu, uyğun yeni ünvanı olmayan sınıq linkləri sadəcə 404 saxlamaq, yalnız həqiqətən əvəzedici səhifəsi olanları 301 ilə yönləndirməkdir.

Google Search Console-da sınıq linkləri necə tapmaq olar

Sınıq linkləri əl ilə axtarmaq mənasızdır, Search Console bunu sizin əvəzinizə edir:

• Search Console-a daxil olun, sol menyudan "Pages" (Səhifələr) bölməsinə keçin
• Nəticələr arasında "Not found (404)" statusunu tapın, bu, Googlebot-un rastlaşdığı bütün 404 səhifələrin siyahısıdır
• Hər URL-in hansı səhifələrdən keçid aldığını görmək üçün "Links" (Keçidlər) hesabatına baxın
• Backlinki olan və ya əvvəllər trafik gətirmiş URL-lərə üstünlük verib, onları uyğun səhifəyə 301 ilə yönləndirin
• Düzəltdikdən sonra həmin hesabatda "Validate Fix" seçimini işə salın, Google bir neçə gün ərzində yenidən yoxlayacaq

Bunu ayda bir dəfə yoxlamaq vərdişə çevrilsə, sınıq linklər yığılıb böyük problemə çevrilmir.

404 xətası saytın sonu demək deyil, sadəcə diqqət istəyən texniki bir detaldır. Səbəbini tapın, doğru ünvana 301 ilə yönləndirin, Search Console-u vaxtaşırı yoxlayın: bu üç addım əksər halda kifayət edir. Sayt köçürməsi, domen seçimi və ya server tənzimləmələri ilə bağlı köməyə ehtiyacınız varsa, WhatsApp üzərindən yazın, birgə həll edərik.