ICANN — domen dünyasının nəzarətçisi
ICANN (Internet Corporation for Assigned Names and Numbers) 1998-ci ildə yaradılmış qeyri-kommersiya təşkilatdır. Mərkəzi: Los Angeles, ABŞ. Bütün domen sisteminin standartlarını qoyur.
ICANN-ın əsas funksiyaları
1. TLD-lərin idarəsi
Hansı yeni .uzantı yaradıla bilər ICANN qərar verir. .com, .net, .org-dan başqa 1500+ yeni TLD ICANN qərarı ilə yaranıb (.app, .ai, .coffee və s.).
2. Registrar akkreditasiyası
Domen sata bilməyə icazəli registrar-ları ICANN tanıyır. Hostinq.az kimi registrar-lar ICANN-akkreditə (gTLD-lər üçün).
3. WHOIS standartları
Hansı məlumatlar qeydiyyatda olmalıdır, ictimaiyyətə nə qədər açıq olmalıdır — ICANN qaydası.
4. Mübahisə həlli
UDRP (Uniform Domain-Name Dispute-Resolution Policy) — trademark sahibi cybersquatter-dən domen tələb edə bilər.
5. DNS root server idarəsi
13 root nameserver dünyada (A-M). ICANN bunların koordinasiyasını edir.
ccTLD-lər ICANN-dan müstəqildir
.az, .tr, .ru, .uk kimi ölkə domeniləri ICANN-a tabe deyil. Hər ölkənin öz registry-si idarə edir:
- .az → ANTRA (Azərbaycan)
- .tr → TRABİS (Türkiyə)
- .ru → RU-CENTER (Rusiya)
ICANN gəlir mənbəyi
Hər .com domen qeydiyyatında ICANN $0.18 fee alır. Yeni TLD applikasiyası $185,000-dır. Registrar akkreditasiyası illik fee.
Müştəri kimi sənə nə təsiri var?
1. Transfer hüququn var
ICANN qaydaları ilə istənilən vaxt başqa registrar-a transfer edə bilərsən. Köhnə registrar bunu çətinləşdirə bilməz.
2. WHOIS dəqiqliyi
Düzgün WHOIS məlumatları saxlamalısan. Email işləməsə domen qeyri-aktivləşdirilə bilər.
3. UDRP qoruması
Trade markına qarşı domeni alan kimsə varsa, UDRP-yə müraciət edə bilərsən. Mahkəməyə getmədən domeni qaytara bilərsən.
4. Renewal qaydaları
Müddət bitsə qrace + redemption mərhələləri ICANN qaydası ilə müəyyən olunur.
ICANN tənqid olunur?
Bəli — bürokratik, yavaş, ABŞ təsiri çox güclüdür. Lakin alternativ yoxdur — internet bir mərkəzdən idarə olunmalıdır.