SSL (Secure Sockets Layer) - saytınız və istifadəçinin brauzeri arasındakı məlumat ötürülməsini şifrələyən protokoldur. SSL aktiv olduqda URL http:// əvəzinə https:// ilə başlayır və brauzerin ünvan sətrində yaşıl və ya boz bağlam (?) ikonu görünür.

Texniki cəhətdən SSL-in zamana görə təkamülü olan adı TLS (Transport Layer Security)-dir. "SSL sertifikatı" demək hələ də yayğındır, amma əslində müasir saytlarda TLS 1.2 və TLS 1.3 işlədilir.

SSL nə edir?

• Şifrələmə - istifadəçi məlumatları (parol, kart, mesaj) ötürülərkən üçüncü tərəfin oxuya bilmədiyi formaya çevrilir
• Autentifikasiya - sayt həqiqətən kimə aiddir (sahibliyi təsdiqlənir)
• Bütövlük - məlumatın yolda dəyişdirilmədiyini təmin edir

2018-ci ildən bütün böyük brauzerlər (Chrome, Firefox, Safari, Edge) SSL olmayan saytları "Etibarsız" kimi etiketləyir. İstifadəçi belə xəbərdarlıq görəndə dərhal saytdan çıxır - və geri qayıtmır.

SSL-in 5 vacib faydası

1. İstifadəçi etibarı - yaşıl bağlam = peşəkar sayt
2. SEO sıralaması - Google 2014-dən SSL-li saytlara üstünlük verir
3. Məlumat təhlükəsizliyi - login, ödəniş, şəxsi məlumatlar şifrələnir
4. PCI DSS uyğunluğu - onlayn ödəniş qəbul edirsinizsə SSL məcburidir
5. Kompüter şəbəkəsi keçidi - bəzi şirkət şəbəkələri SSL-siz saytları bloklayır

SSL sertifikatları validation səviyyəsinə görə 3 əsas növə bölünür:

1. DV (Domain Validation)

Yalnız domen sahibliyi təsdiq olunur. Email və ya DNS record ilə yoxlanır. 5 dəqiqəyə qurulur, pulsuz (Let's Encrypt). Bloglar, kiçik biznes saytlar, landing page-lər üçün uyğundur.

2. OV (Organization Validation)

Sahibliyə əlavə şirkətin də yoxlanması. Sertifikat içində şirkət adı görünür. 1-3 gün, 50-200 USD/il. Biznes saytlar üçün.

3. EV (Extended Validation)

Maksimum yoxlama. Hüquqi şirkət sənədləri, fiziki ünvan tələb olunur. Brauzerdə yaşıl şirkət adı görünürdü (artıq aradan qaldırılıb). 7-14 gün, 200-500 USD/il. Banklar, e-commerce kimi yüksək etibar saytlarına aiddir.

Əlavə növ: Wildcard SSL

*.example.com şəklindədir - bütün subdomen-ləri (mail.example.com, blog.example.com, app.example.com) tək sertifikatla əhatə edir. Çoxlu subdomenli saytlar üçün idealdır.

Hostinq.az-ın bütün hosting paketlərində AutoSSL aktivdir - yəni domain hostingə bağlanan kimi pulsuz Let's Encrypt SSL avtomatik qurulur. Manual addım belə lazım deyil!

Avtomatik proses

1. Domain hostingə yönəldilir (A record server IP-ə baxır)
2. cPanel AutoSSL hər 24 saatda yoxlayır
3. Yeni domain aşkar edildikdə Let's Encrypt-dən sertifikat çəkir
4. Apache/LiteSpeed virtual host-a quraşdırır
5. HTTP → HTTPS redirect avtomatik aktiv olur

Manual qurmaq lazım olarsa

1. cPanel-ə daxil olun
2. "Security" bölməsində SSL/TLS Status tapın
3. Domeninizi seçin və "Run AutoSSL" düyməsinə basın
4. 5-15 dəqiqə gözləyin - sertifikat aktivləşəcək

SSL qurulduqdan sonra düz işlədiyinin yoxlanması:

Brauzerdə yoxlama

• Saytı https:// ilə açın
• Ünvan sətrində ? bağlam ikonuna basın
• "Connection is secure" / "Etibarlı bağlam" görməlisiniz
• Sertifikat detalını yoxlayın: Verifier = Let's Encrypt, müddət = 90 gün

Onlayn yoxlayıcılar

• SSL Labs Test (ssllabs.com/ssltest) - A+ reytinqi hədəfləyin
• Why No Padlock (whynopadlock.com) - qarışıq məzmun (mixed content) yoxlayır
• SSL Shopper (sslshopper.com/ssl-checker.html) - sertifikat detalları

HTTP → HTTPS redirect təsdiqi

http://saytinız.az ünvanına gedin - avtomatik olaraq https:// versiyaya yönəlməlidir. Əgər yönəlmirsə, .htaccess faylına aşağıdakı kodu əlavə edin:

• RewriteEngine On
• RewriteCond %{HTTPS} off
• RewriteRule ^(.*)$ https://%{HTTP_HOST}%{REQUEST_URI} [L,R=301]

1. "Sertifikat etibarsızdır" xətası

Səbəb: Brauzer self-signed və ya köhnə sertifikat görür. Həll: Hostinq panelində AutoSSL-i yenidən işə salın, cache təmizləyin, brauzeri restart edin.

2. "Mixed content" xəbərdarlığı

Səbəb: Sayt HTTPS-də açılır, amma içəridəki şəkillər/CSS/JS hələ HTTP linklərlə yüklənir. Həll: WordPress-də "Better Search Replace" plugin ilə http://saytinız.az → https://saytinız.az əvəz edin.

3. "SSL handshake failed"

Səbəb: Server tərəfində TLS versiyası uyğun deyil. Həll: cPanel "SSL/TLS" bölməsində TLS 1.2 və TLS 1.3-ü açın.

4. AutoSSL DNS validation fail

Səbəb: Domain hələ tam DNS yayılmayıb. Həll: 24-48 saat gözləyin, sonra yenidən cəhd edin. Tələsirik yox.