VPS yavaşladı? Hansı process CPU və RAM-ı yeyir? Linux-da bu suala cavab vermək üçün top, htop, ps kimi alətlər var.

top komandası

Real-time monitoring

top

3 saniyədə bir yenilənir - process-lər CPU/RAM istifadəsinə görə sıralanır.

Top içində klavişlər

• P - CPU-a görə sırala
• M - RAM-a görə sırala
• k - process-i kill et
• 1 - CPU core-ları ayrı göstər
• q - çıxış

htop - daha gözəl alternative

Quraşdırma

apt install htop

Üstünlüklər

• Rəngli interfeys
• Mouse dəstəyi
• Tree görünüş
• Filter axtarış

ps komandası

Bütün process-lər

ps aux

İerarxiya

ps auxf

Müəyyən process axtarmaq

ps aux | grep nginx

Process-i kill etmək

kill (PID ilə)

kill 12345
kill -9 12345  # force kill

killall (ad ilə)

killall nginx

pkill (pattern ilə)

pkill -f "php-fpm"

Memory istifadəsi

free komandası

free -h

RAM, swap istifadəsi insanı oxuya bilən formatda.

vmstat

vmstat 1 5

1 saniyədə bir, 5 dəfə - RAM, swap, IO, CPU statistikası.

Disk monitoring

df - filesystem istifadəsi

df -h

du - qovluq ölçüsü

du -sh /var/log/*

iotop - disk IO

iotop

Hansı process disk-i ən çox istifadə edir.

Network monitoring

ss - socket statistikası

ss -tunlp

Hansı portlar açıqdır, hansı process dinləyir.

iftop - real-time network

iftop -i eth0

Network bandwidth istifadəsi həqiqi vaxtda.

nethogs - process başına bandwidth

nethogs

System load

uptime

uptime

"load average: 0.5, 0.7, 0.8" - 1, 5, 15 dəqiqə average yük.

Yüksək load nə deməkdir?

load > CPU core sayı - server çox yüklüdür. 4 core, load 8 - process-lər queue-də gözləyir.

strace - sistem çağırışları

Process-i izləmək

strace -p 12345

Process hansı sistem çağırışı edir - debug üçün.

lsof - açıq fayllar

Müəyyən port hansı process-də

lsof -i :80

Müəyyən process açıq faylları

lsof -p 12345

journalctl - systemd log

Sistem log-ları

journalctl -u nginx
journalctl -f  # follow real-time

Logwatch

Gündəlik log özetləri

Logwatch hər gecə email-lə server vəziyyət xülasəsi göndərir.

Grafana + Prometheus

Production monitoring

Tam metric stack - CPU, RAM, disk, network, custom metrics qrafikləri.

Netdata

Sadə alternative

Bir komandla quraşdırılır. Browser-də real-time dashboard.

Hostinq.az shared hosting

cPanel-də resource usage

cPanel → "Resource Usage" - CPU, RAM, IOPS, EP istifadəsi qrafiklər ilə.

VPS monitoring

htop + netdata

VPS-də ilk quraşdırılacaq alətlər. Real-time + history.

Hostinq.az VPS - monitoring hazır gəlir.