Statistikaya görə internetdəki hesabların 81%-i "123456", "password" və ya "qwerty" kimi sadə şifrələrlə qorunur. Hər il milyonlarla hesab brute force ilə oğurlanır. Çıxış yolu - güclü, unikal şifrələr və password manager.
Güclü şifrə nədir?
16+ simvol
8 simvolluq şifrə 5 dəqiqəyə brute force ilə tapılır. 12 simvol - 200 il. 16 simvol - quantum kompüterlər çıxana qədər təhlükəsiz.
Müxtəlif simvol siniflər
Böyük hərf + kiçik hərf + rəqəm + xüsusi simvol. Bu qadağa parol mürəkkəbliyini eksponensial artırır.
Unikal
Hər sayt üçün ayrı şifrə. Bir saytdan sızdırılan şifrə bütün hesablarınızı düşürə bilməsin.
Mənalı olmayan
"AyselleEvlendim2020!" - güclü deyil. "K9#mPx2$qN4@vR7L" - güclüdür.
Güclü şifrəni necə yaratmaq?
Üsul 1: Random generator
Bitwarden və ya 1Password "Generate password" - 20 random simvol. Yadda saxlamaq lazım deyil - manager saxlayır.
Üsul 2: Diceware
Random 6 söz: "lampshade-paramedic-violin-radiation-orchard-bottleneck". Asan yadda saxlanır, yüksək entropy.
Üsul 3: Passphrase
İlk sözlərin hərflərini al, rəqəm və simvol əlavə et: "Mənim Səhər Çayım Şəkərsiz Olsun!" → MSÇŞO!2026
Password manager nədir?
Bütün şifrələrinizi şifrələnmiş seyfdə saxlayan tətbiq. Bir master şifrə xatırlayırsınız, qalanı manager xatırlayır.
Top password manager-lər
Bitwarden (pulsuz)
Open-source, web + masaüstü + mobil, browser eklentiləri. Pulsuz versiya sonsuz şifrə dəstəkləyir.
1Password ($3/ay)
Ən gözəl interfeys. Travel mode, family sharing, "Watchtower" sızdırılmış hesabları aşkarlayır.
KeePass (offline)
Sırf yerli faylda saxlayır - cloud yox. Maksimum kontrol, lakin sync mürəkkəbdir.
Two-Factor Authentication (2FA)
Niyə vacibdir?
Şifrəniz oğurlansa belə, hacker telefon kodunu bilmir. 2FA hesabı 99.9% qoruyur (Microsoft araşdırma).
2FA üsulları
- SMS: Asan amma SIM swap hücumlarına həssas
- Authenticator app: Google Authenticator, Authy - daha təhlükəsiz
- Hardware key: YubiKey - ən təhlükəsiz
Şifrəni hara saxlamamalı?
- Brauzer (Chrome, Firefox) - güclü password manager deyil
- Excel/Word faylda - sızdırılma asandır
- Telegram özünə mesaj - oğurlanmaq mümkündür
- Kağız - itib və ya tapıla bilər
Şifrə sızıb-sızmadığını yoxlamaq
Have I Been Pwned
haveibeenpwned.com - email ünvanınız hansı leak-də olduğunu göstərir. Hər email-i həftədə bir yoxlayın.
Şifrə dəyişdirmə tezliyi
Köhnə qayda "hər 90 gündə dəyişdir" artıq tövsiyə edilmir - güclü unikal şifrə kifayətdir. Yalnız sızdırılma şübhəsi varsa dəyişin.
Hostinq.az hesabınız - 2FA aktivləşdirin, password manager istifadə edin.